आहार तज्ञांनी प्रत्येक माणसाने दर दिवशी किती ग्राम भाज्या खाण्याची शिफारस केली आहे?

योग्य आहार आणि रोग प्रतिकारशक्ती

माणसाच्या आयुष्यात महत्त्वाच्या तीन गोष्टी आहेत. सर्वप्रथम देश मग त्याचे आरोग्य तर तिसरे चरित्र. या तीनही गोष्टी सांभाळायला कष्ट करावे लागतात. आरोग्य म्हणजे मनुष्याच्या शारीरिक, मानसिक, सामाजिक आणि आध्यात्मिक स्वास्थाची परिसीमा केवळ रोगांचा अभाव नव्हे. शारीरिक आणि मानसिक स्वास्थासाठी केवळ योग्य आहार, योग्य विहार, योग्य आचार आणि उत्तम विचार आवश्यक आहे.

अन्न आणि आहार तसे जुनेच पण अत्यंत महत्त्वाचे विषय आहेत. म्हणूनच सुदृढ, निरोगी राहण्यासाठी काय खावे, किती खावे, केव्हा खावे, कोणी किती खावे, असे असंख्य प्रश्न आपल्यापुढे उभे राहतात. अन्न हे फार प्रभावशाली अस्त्र निसर्गाने आपल्या हाती दिले आहे. आपल्या शरीराचे संवर्धन आणि संरक्षण करण्यासाठी या पूर्णब्रह्माचा उपयोग होतो, तसेच शरीरावर आक्रमण करणाऱ्या जीव-जंतूंचा संहारही याच्याच सहाय्याने करता येतो. म्हणजेच रोगप्रतिकारशक्ती कार्यरत रहाते.

अन्नामुळे जीवन घडते तर पोषक अन्नामुळे उत्तम आणि सर्वार्थाने स्वस्थ असे मानवी जीवन घडते. तुम्ही खाता त्याप्रमाणे तुमचे व्यक्तित्व घडते. तुम्ही काय खाता, यापेक्षा तुम्ही काय खात नाही, हे महत्त्वाचे ठरते.

आईच्या शरीरात आईच्या अन्नातून शोषून घेतलेल्या घटकांवर गर्भ पोसत असतो. आईच्या आहारातून अन्नघटकांची कमतरता निर्माण झाली तर अकाली प्रसूती, जन्मत: कमी वजनाचे अशक्त मूल, रोग प्रतिकारशक्तीचा अभाव आणि मूल दगावणे इत्यादी प्रकार संभवतात. कारण अन्न तारी अन्न मारी, अन्न नावाचा विकारी.

हे अन्न आपण का सेवन करतो? तर ऊर्जा मिळविण्यासाठी, वाढीसाठी, झालेली झीज भरून काढण्यासाठी, निर्माण होण्यासाठी तसेच अन्न सेवनाने मनाला आनंद मिळण्यासाठीही.

याकरता शरीराच्या काही किमान अपेक्षा असतात. पेशींची भूक भागावी, पाण्याची गरज पूर्ण व्हावी, थोडी विश्रांतीही मिळावी, झीज भरून काढण्यासाठी वेळ आणि ऐवज मिळावा, जोडीला सतत प्राणवायूचा पुरवठा होत राहणे गरजेचे असते. म्हणजेच काही खास योजना करण्यासाठी याची गरज भासते. नुसते हेल्थी फुड्स, जिमने ही गरज भागत नाही यासाठी खास विशेष अशा अन्नघटकांची सोय करावी लागते.

आजच्या स्पर्धेच्या, ताणतणावांच्या आणि प्रदूषणाच्या जगात आत्मविश्वासाने, उत्साहाने आगेकूच करायची असेल तर शरीर निरोगी ठेवावे लागेल. आहार संतुलित हवा. किमान ४० अन्नघटक आहारात असावेत. धान्य, डाळी, भाज्या, फळे, दूध, दही, ताक, तेल तुपातून ते मिळतील. अन्न खाताना ते फक्त पोट भरणारे असू नये तर शरीर, मन, बुद्धी हे सर्व पोसणारे हवे. वैद्यकशास्त्रात नवी ऑपरेशन्स, नवी मशिन्स, नवी औषधे आलीत, अद्ययावत हॉस्पिटल्स बांधली गेलीत, पण या गराड्यात सामान्यांना रोग होऊच नये म्हणून काय खबरदारी घ्यावी, याचे योग्य ज्ञान दिले जाते अशी एकही जागा नाही. मुळात शरीराची रोग प्रतिकारशक्ती उत्तम असली आणि ती तशीच सतत ठेवली तरच आरोग्याचे अनेक प्रश्न सुटू शकतात. रोगप्रतिकारशक्ती वाढण्यासाठी मुख्यत्वे पोषकतत्वांची गरज असते. भरपूर भाज्या, फळे, अंकुरित द्विदल दूध, दही, ताक यातून ती पूर्ण होऊ शकते. प्रदूषणामुळे साथीचे तसेच पेशींचा ऱ्हास होणारे अनेक रोग उद्भवू शकतात. हे प्रदूषण हवा, पाणी आणि आवाजाने होते. याने होणाऱ्या रोगांमुळे पोषकतत्त्वांची जी कमतरता होते ती सुयोग्य संतुलित आहारानेच भरून काढायला हवी. म्हणजेच नंतर रोगप्रतिकारशक्ती पुन्हा वाढीस लागते. रोगाची सुरुवात होते त्याआधी बराच काळ लोटलेला असतो. रोग कधी एकाएकी किंवा एका रात्रीत होत नाही. या रोगांचे प्राथमिक कारण म्हणजे अन्नघटकांची कमतरता. सुयोग्य आहारात धान्ये, डाळी, भाज्या, फळे, दूध, दही, ताक, तेल, तूप या सर्व गोष्टी दर २४ तासाला घ्यायला हव्या. दिवसभरातून त्या विभागून घ्याव्यात. दुपारी व रात्री चौरस आहार तर सकाळी, संध्याकाळी हलका नाश्ता, दूध असणे महत्त्वाचे. हे सर्व घेऊनही अन्नघटकांची कमतरता होतेच. प्रत्येकाची रचना, मानसिक ताणतणाव, हवेतील प्रदूषण, आवाजाचे प्रदूषण, नोकरीमुळे होणारे त्रास, तसेच ताजे अन्न न मिळणे, ताजा भाजीपाला फळे, दूध न मिळणे, रिफाइण्ड वस्तूंचा जादा वापर या सर्वांमुळे अन्नघटकांची कमतरता होते.

शरीराचा व्यापार सुरळीत चालण्यासाठी ४०-४५ अन्नघटक रोज लागतात हे सिद्ध झाले आहे. दिवसभरात विभागूनच शरीराचे व्यापार सुरळीत चालण्यासाठी वेगवेगळ्या यंत्रणा काम करतात. रोग प्रतिकारशक्तीची यंत्रणा एका वेगळ्या पद्धतीने काम करते. हा प्रतिकार केवळ जीवजंतूंच्या संदर्भातच नसतो. शरीराच्या सुरळीत व्यापारांमध्ये अडथळे आणणाऱ्या ज्या काही घटना शरीरात घडतात अथवा जे-जे अनावश्यक घटक शरीरात तयार होतात त्यांचाही समाचार रोग प्रतिकारशक्ती यंत्रणा घेते. अशा पद्धतीने प्रतिकार करताना वास्तविक कर्करोगासारखी अनैसर्गिक वाढ थांबविण्याची नैसर्गिक क्षमताही या रोगप्रतिकारशक्तीमध्ये असते. यात बोनमॅरो,थायमस ग्रंथी, स्प्लीन, लिम्फ ग्रंथी यांचा समावेश असतो. याखेरीज लाळेत, डोळ्यांच्या अश्रूत आणि रक्तात असणारे रासायनिक स्राव यांचाही या यंत्रणेत समावेश होतो. तसेच त्वचा, अंत:त्वचा आणि पांढरे रक्तकण हे मुख्यत्वे कार्यरत असतात.

या प्रतिकारशक्तीसाठी काम करणाऱ्या पेशी स्वतंत्रपणे आपआपली कामे करत असतात. काही पेशी आक्रमक घटकांचा समाचार घेतात तर काही जीवाणू, विषाणूंना नष्ट करतात. काही रोगप्रसारक पेशींना दाबून ठेवतात तर जुन्या आणि निकामी झालेल्या पेशी शरीरातून काढून टाकण्याचे कामही काही पेशी करतात. निरोगी शरीरात या कामांमध्ये सुसूत्रता असते. नष्ट झालेल्या पेशींच्या जागी नव्या पेशींची नेमकी वाढही शरीरत होत असते.

या पेशींना विविष्ट अन्नघटकांची आवश्यकता असते. उत्तम दर्जाची प्रोटिन्स, कॅल्शियम, जीवनसत्व अ, जोडीला इतर क्षार आणि जीवनसत्वे महत्त्वाची आहेत. तसे पाहता संपूर्ण ४० अन्नघटकाचीच गरज असते. यामधील फॅटी अॅसिड त्याच्या नैसर्गिक सिस रूपात असणे महत्त्वाचे आहे. हे केवळ तेलबिया आणि घाणीच्या तेलातूनच मिळू शकते. प्रक्रिया केलेले रिफाइन्ड, कोंडा नसणारे पदार्थ इम्यून सिस्टीमला, रोगप्रतिकारशक्तीला मारक ठरू शकतात.